Search

śrī-uddhava uvāca kati tattvāni viśveśa saṅkhyātāny ṛṣibhiḥ prabho navaikādaśa pañca trīṇy āttha tvam iha śuśruma

kecit ṣaḍ-viṁśatiṁ prāhur apare pañca-viṁśatiṁ saptaike nava ṣaṭ kecic catvāry ekādaśāpare

kecit saptadaśa prāhuḥ ṣoḍaśaike trayodaśa etāvattvaṁ hi saṅkhyānām ṛṣayo yad-vivakṣayā gāyanti pṛthag āyuṣmann idaṁ no vaktum arhasi

śrī-bhagavān uvāca yuktaṁ ca santi sarvatra bhāṣante brāhmaṇā yathā māyāṁ madīyām udgṛhya vadatāṁ kiṁ nu durghaṭam

naitad evaṁ yathāttha tvaṁ yad ahaṁ vacmi tat tathā evaṁ vivadatāṁ hetuṁ śaktayo me duratyayāḥ

yac-chaktayo vadatāṁ vādināṁ vai vivāda-saṁvāda-bhuvo bhavanti kurvanti caiṣāṁ muhur ātma-mohaṁ tasmai namo ’nanta-guṇāya bhūmne

yāsāṁ vyatikarād āsīd vikalpo vadatāṁ padam prāpte śama-dame ’pyeti vādas tam anu śāmyati

parasparānupraveśāt tattvānāṁ puruṣarṣabha paurvāparya-prasaṅkhyānaṁ yathā vaktur vivakṣitam

ekasminn api dṛśyante praviṣṭānītarāṇi ca pūrvasmin vā parasmin vā tattve tattvāni sarvaśaḥ

paurvāparyam ato ’mīṣāṁ prasaṅkhyānam abhīpsatām yathā viviktaṁ yad-vaktraṁ gṛhṇīmo yukti-sambhavāt

anādy-avidyā-yuktasya puruṣasyātma-vedanam svato na sambhavād anyas tattva-jño jñāna-do bhavet

puruṣeśvarayor atra na vailakṣaṇyam aṇv api tad-anya-kalpanāpārthā jñānaṁ ca prakṛter guṇaḥ

prakṛtir guṇa-sāmyaṁ vai prakṛter nātmano guṇāḥ sattvaṁ rajas tama iti sthity-utpatty-anta-hetavaḥ

prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ ahaṅkāra-vimūḍhātmā kartāham iti manyate

sattvaṁ jñānaṁ rajaḥ karma tamo ’jñānam ihocyate guṇa-vyatikaraḥ kālaḥ svabhāvaḥ sūtram eva ca

puruṣaḥ prakṛtir vyaktam ahaṅkāro nabho ’nilaḥ jyotir āpaḥ kṣitir iti tattvāny uktāni me nava

śrotraṁ tvag darśanaṁ ghrāṇo jihveti jñāna-śaktayaḥ vāk-pāṇy-upastha-pāyv-aṅghriḥ karmāṇy aṅgobhayaṁ manaḥ

śabdaḥ sparśo raso gandho rūpaṁ cety artha-jātayaḥ gaty-ukty-utsarga-śilpāni karmāyatana-siddhayaḥ

sargādau prakṛtir hy asya kārya-kāraṇa-rūpiṇī sattvādibhir guṇair dhatte puruṣo ’vyakta īkṣate

vyaktādayo vikurvāṇā dhātavaḥ puruṣekṣayā labdha-vīryāḥ sṛjanty aṇḍaṁ saṁhatāḥ prakṛter balāt