Search

śrī-bhagavān uvāca atha te sampravakṣyāmi sāṅkhyaṁ pūrvair viniścitam yad vijñāya pumān sadyo jahyād vaikalpikaṁ bhramam

āsīj jñānam atho artha ekam evāvikalpitam yadā viveka-nipuṇā ādau kṛta-yuge ’yuge

tan māyā-phala-rūpeṇa kevalaṁ nirvikalpitam vāṅ-mano-’gocaraṁ satyaṁ dvidhā samabhavad bṛhat

tayor ekataro hy arthaḥ prakṛtiḥ sobhayātmikā jñānaṁ tv anyatamo bhāvaḥ puruṣaḥ so ’bhidhīyate

tamo rajaḥ sattvam iti prakṛter abhavan guṇāḥ mayā prakṣobhyamāṇāyāḥ puruṣānumatena ca

tebhyaḥ samabhavat sūtraṁ mahān sūtreṇa saṁyutaḥ tato vikurvato jāto yo ’haṅkāro vimohanaḥ

vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṁ tri-vṛt tan-mātrendriya-manasāṁ kāraṇaṁ cid-acin-mayaḥ

arthas tan-mātrikāj jajñe tāmasād indriyāṇi ca taijasād devatā āsann ekādaśa ca vaikṛtāt

mayā sañcoditā bhāvāḥ sarve saṁhatya-kāriṇaḥ aṇḍam utpādayām āsur mamāyatanam uttamam

tasminn ahaṁ samabhavam aṇḍe salila-saṁsthitau mama nābhyām abhūt padmaṁ viśvākhyaṁ tatra cātma-bhūḥ

so ’sṛjat tapasā yukto rajasā mad-anugrahāt lokān sa-pālān viśvātmā bhūr bhuvaḥ svar iti tridhā

devānām oka āsīt svar bhūtānāṁ ca bhuvaḥ padam martyādīnāṁ ca bhūr lokaḥ siddhānāṁ tritayāt param

adho ’surāṇāṁ nāgānāṁ bhūmer oko ’sṛjat prabhuḥ tri-lokyāṁ gatayaḥ sarvāḥ karmaṇāṁ tri-guṇātmanām

yogasya tapasaś caiva nyāsasya gatayo ’malāḥ mahar janas tapaḥ satyaṁ bhakti-yogasya mad-gatiḥ

tam eva śaraṇaṁ gaccha sarva-bhāvena bhārata tat-prasādāt parāṁ śāntiṁ sthānaṁ prāpsyasi śāśvatam

mayā kālātmanā dhātrā karma-yuktam idaṁ jagat guṇa-pravāha etasminn unmajjati nimajjati

aṇur bṛhat kṛśaḥ sthūlo yo yo bhāvaḥ prasidhyati sarvo ’py ubhaya-saṁyuktaḥ prakṛtyā puruṣeṇa ca

yas tu yasyādir antaś ca sa vai madhyaṁ ca tasya san vikāro vyavahārārtho yathā taijasa-pārthivāḥ

yad upādāya pūrvas tu bhāvo vikurute ’param ādir anto yadā yasya tat satyam abhidhīyate

prakṛtir yasyopādānam ādhāraḥ puruṣaḥ paraḥ sato ’bhivyañjakaḥ kālo brahma tat tritayaṁ tv aham