Search

śrī-śuka uvāca kālas te paramāṇv-ādir dvi-parārdhāvadhir nṛpa kathito yuga-mānaṁ ca śṛṇu kalpa-layāv api

catur-yuga-sahasraṁ tu brahmaṇo dinam ucyate sa kalpo yatra manavaś caturdaśa viśām-pate

tad-ante pralayas tāvān brāhmī rātrir udāhṛtā trayo lokā ime tatra kalpante pralayāya hi

eṣa naimittikaḥ proktaḥ pralayo yatra viśva-sṛk śete ’nantāsano viśvam ātmasāt-kṛtya cātma-bhūḥ

dvi-parārdhe tv atikrānte brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ tadā prakṛtayaḥ sapta kalpante pralayāya vai

eṣa prākṛtiko rājan pralayo yatra līyate aṇḍa-koṣas tu saṅghāto vighāta upasādite

parjanyaḥ śata-varṣāṇi bhūmau rājan na varṣati tadā niranne hy anyonyaṁ bhakṣyamāṇāḥ kṣudhārditāḥ kṣayaṁ yāsyanti śanakaiḥ kālenopadrutāḥ prajāḥ

sāmudraṁ daihikaṁ bhaumaṁ rasaṁ sāṁvartako raviḥ raśmibhiḥ pibate ghoraiḥ sarvaṁ naiva vimuñcati

tataḥ saṁvartako vahniḥ saṅkarṣaṇa-mukhotthitaḥ dahaty anila-vegotthaḥ śūnyān bhū-vivarān atha

upary adhaḥ samantāc ca śikhābhir vahni-sūryayoḥ dahyamānaṁ vibhāty aṇḍaṁ dagdha-gomaya-piṇḍa-vat

tataḥ pracaṇḍa-pavano varṣāṇām adhikaṁ śatam paraḥ sāṁvartako vāti dhūmraṁ khaṁ rajasāvṛtam

tato megha-kulāny aṅga citra varṇāny anekaśaḥ śataṁ varṣāṇi varṣanti nadanti rabhasa-svanaiḥ

tata ekodakaṁ viśvaṁ brahmāṇḍa-vivarāntaram

tadā bhūmer gandha-guṇaṁ grasanty āpa uda-plave grasta-gandhā tu pṛthivī pralayatvāya kalpate

apāṁ rasam atho tejas tā līyante ’tha nīrasāḥ grasate tejaso rūpaṁ vāyus tad-rahitaṁ tadā

līyate cānile tejo vāyoḥ khaṁ grasate guṇam sa vai viśati khaṁ rājaṁs tataś ca nabhaso guṇam

śabdaṁ grasati bhūtādir nabhas tam anu līyate taijasaś cendriyāṇy aṅga devān vaikāriko guṇaiḥ

mahān grasaty ahaṅkāraṁ guṇāḥ sattvādayaś ca tam grasate ’vyākṛtaṁ rājan guṇān kālena coditam

na tasya kālāvayavaiḥ pariṇāmādayo guṇāḥ anādy anantam avyaktaṁ nityaṁ kāraṇam avyayam

na yatra vāco na mano na sattvaṁ tamo rajo vā mahad-ādayo ’mī na prāṇa-buddhīndriya-devatā vā na sanniveśaḥ khalu loka-kalpaḥ