Verse Index

unmatta-matta-jaḍavat sva-saṁsthāṁ gatasya me vīra cikitsitena arthaḥ kiyān bhavatā śikṣitena stabdha-pramattasya ca piṣṭapeṣaḥ

śrī-śuka uvāca etāvad anuvāda-paribhāṣayā pratyudīrya muni-vara upaśama-śīla uparatānātmya-nimitta upabhogena karmārabdhaṁ vyapanayan rāja-yānam api tathovāha.

sa cāpi pāṇḍaveya sindhu-sauvīra-patis tattva-jijñāsāyāṁ samyak-śraddhayādhikṛtādhikāras tad dhṛdaya-granthi-mocanaṁ dvija-vaca āśrutya bahu-yoga-grantha-sammataṁ tvarayāvaruhya śirasā pāda-mūlam upasṛtaḥ kṣamāpayan vigata-nṛpa-deva-smaya uvāca.

kas tvaṁ nigūḍhaś carasi dvijānāṁ bibharṣi sūtraṁ katamo ’vadhūtaḥ kasyāsi kutratya ihāpi kasmāt kṣemāya naś ced asi nota śuklaḥ

nāhaṁ viśaṅke sura-rāja-vajrān na tryakṣa-śūlān na yamasya daṇḍāt nāgny-arka-somānila-vittapāstrāc chaṅke bhṛśaṁ brahma-kulāvamānāt

tad brūhy asaṅgo jaḍavan nigūḍha- vijñāna-vīryo vicarasy apāraḥ vacāṁsi yoga-grathitāni sādho na naḥ kṣamante manasāpi bhettum

ahaṁ ca yogeśvaram ātma-tattva- vidāṁ munīnāṁ paramaṁ guruṁ vai praṣṭuṁ pravṛttaḥ kim ihāraṇaṁ tat sākṣād dhariṁ jñāna-kalāvatīrṇam

sa vai bhavāḻ loka-nirīkṣaṇārtham avyakta-liṅgo vicaraty api svit yogeśvarāṇāṁ gatim andha-buddhiḥ kathaṁ vicakṣīta gṛhānubandhaḥ

dṛṣṭaḥ śramaḥ karmata ātmano vai bhartur gantur bhavataś cānumanye yathāsatodānayanādy-abhāvāt samūla iṣṭo vyavahāra-mārgaḥ

sthāly-agni-tāpāt payaso ’bhitāpas tat-tāpatas taṇḍula-garbha-randhiḥ dehendriyāsvāśaya-sannikarṣāt tat-saṁsṛtiḥ puruṣasyānurodhāt

śāstābhigoptā nṛpatiḥ prajānāṁ yaḥ kiṅkaro vai na pinaṣṭi piṣṭam sva-dharmam ārādhanam acyutasya yad īhamāno vijahāty aghaugham

tan me bhavān nara-devābhimāna- madena tucchīkṛta-sattamasya kṛṣīṣṭa maitrī-dṛśam ārta-bandho yathā tare sad-avadhyānam aṁhaḥ

na vikriyā viśva-suhṛt-sakhasya sāmyena vītābhimates tavāpi mahad-vimānāt sva-kṛtād dhi mādṛṅ naṅkṣyaty adūrād api śūlapāṇiḥ

brāhmaṇa uvāca akovidaḥ kovida-vāda-vādān vadasy atho nāti-vidāṁ variṣṭhaḥ na sūrayo hi vyavahāram enaṁ tattvāvamarśena sahāmananti

tathaiva rājann uru-gārhamedha- vitāna-vidyoru-vijṛmbhiteṣu na veda-vādeṣu hi tattva-vādaḥ prāyeṇa śuddho nu cakāsti sādhuḥ

na tasya tattva-grahaṇāya sākṣād varīyasīr api vācaḥ samāsan svapne niruktyā gṛhamedhi-saukhyaṁ na yasya heyānumitaṁ svayaṁ syāt

yāvan mano rajasā pūruṣasya sattvena vā tamasā vānuruddham cetobhir ākūtibhir ātanoti niraṅkuśaṁ kuśalaṁ cetaraṁ vā

sa vāsanātmā viṣayoparakto guṇa-pravāho vikṛtaḥ ṣoḍaśātmā bibhrat pṛthaṅ-nāmabhi rūpa-bhedam antar-bahiṣṭvaṁ ca purais tanoti

duḥkhaṁ sukhaṁ vyatiriktaṁ ca tīvraṁ kālopapannaṁ phalam āvyanakti āliṅgya māyā-racitāntarātmā sva-dehinaṁ saṁsṛti-cakra-kūṭaḥ

tāvān ayaṁ vyavahāraḥ sadāviḥ kṣetrajña-sākṣyo bhavati sthūla-sūkṣmaḥ tasmān mano liṅgam ado vadanti guṇāguṇatvasya parāvarasya